وجه تسمیه تهران

برخی از مورخین تهران را جزیی از شهر قصران ری می دانند که قریه بالاتر از آن مهران نام داشت و به روایتی قصران و مهران
دو برادر بودند . ران به معنی دامنه است و مهران دامنه بالایی و قصران دامنه پایینی رشته کوه البرز بود .
نخستین وجه تسمیه تهران را از عبارت – یاقوت حموی – در معجم البدان می توان اخذ کرد : از مردی اهل ری که محل وثوق و اعتماد شنیدم که در تهران در این دوره کشاورزی و باغداری توسعه پیدا کرد و این امر نظر مهاجمان و ساکنان روستاهای اطراف تهران را به خود جلب کرد . این وضع تا پایان دوره های ترکمانان و اوایل صفویه دوام یافت ، بدیهی است بنای این دیه تمامی در
زیر زمین واقع است و احدی را یارای آن نیست که بدان دیه راه یابد مگر آن که اهالی آنجا اجازت ورود بدهند .  در این عبارت اشاره به زیرزمینی بودن تهران شده است . این مساله عده ای را برانگیخت که تهران را به دو کلمه– ته –به معنای زیر و – ران – تجزیه نمایند و تهران را مکان زیرزمینی معنا کنند . اعتماد السلطنه در مرات البلدان درباره وجه تسمیه تهران چنین آورده است  :  چون اهل آنجا ( تهران ) در وقتی که دشمن برای آنها به هم می رسید در زیر زمین پنهان می شدند ،  از این جهت به این اسم موسوم شده است که به –  ته ران  – یعنی زیر زمین می رفته اند . کسروی درباره نام تهران و شمیران ،  طی پژوهش هایی به این نتیجه رسیده که تهران ( و تارم ،  کهران ، گهران ، گهرام ، جهرم ) به معنای منطقه گرمسیر و شمیران ( شمیرام ، شمیرم ، شمیلان ، سمیران و سمیرم ) به معنای منطقه ای سردسیر است.

پیشینه ی تاریخی تهران

تاریخ افسانه تهران به شیث بن آدم و هوشنگ پیشدادی می رسد .

در عهد ساسانیان کیش زردشت در ری رواج یافت و چندین آتشگاه بزرگ در شمال و جنوب تهران ایجاد شد .

آتشگاه نخستین قصران در فاصله 30 کیلومتری مرکز تهران رو به روی یکی از ارتفاعات کوه توچال قرار داشت .

در فرهنگ آنندراج آمده است : شهر تهران در قسمت جنوبی شهر در حالی تهران بنا شده و خانه های پستی داشتند که شبیه به غار ولی به تدریج از طرف شمال توسعه یافت و منازل را بیشتر به سرچشمه قنوات نزدیک کرده اند .

در کتاب تهران عصر ناصری آمده است : تهران از قرن ششم ه.ق یکی از روستاهای ناچیز و کم اهمیت بود و شهر ری که تقریبا در شش کیلومتری تهران قرار داشت ، کانون عظیم تمدن و فرهنگ قدیم این خطه به شمار می رفت . تا این که با هجوم ویرانگر مغول جنگهای داخلی ، کشمکش های مذهبی و تفرقه اندازی های فرقه های مذهبی و … ری رو به ویرانی نهاد .

در کتاب عجایب البلدان آمده است : تهران قریه ایست معظم و ولایات ری دارای باغات زیاد با اشجار و ثمرات خوب و فراوان و سکنه در خانه های سرداب مانند به سر می برند ، همین که دشمن حمله آورد ، به خانه های تحتانی پناه می برند که هرقدر محصور بود نشان امتداد یابد به سبب کثرت آذوقه که از فرط احتیاط ذخیره کرده اند آسوده اند … و دایما به سلطان عصر یاغی و با او در کارزار و زد و خوردند ، مالیات خود را به مسکوک نمی پردازند ، بلکه در عوض نقود رایج خروس و مرغ می پردازند .

تا حمله مغول ، هنوز هم تهران به صورت قریه ای نه چندان معتبر باقی مانده بود و مانند دیگر قریه های ری زیرنظر خوارزمشاهی اداره می شد . یاقوت حموی سیاح بزرگ عرب هنگام فرار از دست مغولان در سال 617 ه.ق از این قریه یاد کرده است . با سکونت اهالی ری پس از زلزله های متناوب و نیز حمله مغولان ، تهران به تدریج از شکل روستا بیرون آمد و به شهرکی تبدیل شد که دارای چهار امامزاده و چند بقعه متبرکه بود . به عنوان اولین امامزاده های تهران باید از امامزاده زید ، یحیی ، اسماعیل و سید نصیر الدین نام برد.

در کتاب عجایب البلدان آمده است : تهران قریه ایست معظم و ولایات ری دارای باغات زیاد با اشجار و ثمرات خوب و فراوان و سکنه در خانه های سرداب مانند به سر می برند ، همین که دشمن حمله آورد ، به خانه های تحتانی پناه می برند که هرقدر محصور بود نشان امتداد یابد به سبب کثرت آذوقه که از فرط احتیاط ذخیره کرده اند آسوده اند … و دایما به سلطان عصر یاغی و با او در کارزار و زد و خوردند ، مالیات خود را به مسکوک نمی پردازند ، بلکه در عوض نقود رایج خروس و مرغ می پردازند .

تا حمله مغول ، هنوز هم تهران به صورت قریه ای نه چندان معتبر باقی مانده بود و مانند دیگر قریه های ری زیرنظر خوارزمشاهی اداره می شد . یاقوت حموی سیاح بزرگ عرب هنگام فرار از دست مغولان در سال 617 ه.ق از این قریه یاد کرده است . با سکونت اهالی ری پس از زلزله های متناوب و نیز حمله مغولان ، تهران به تدریج از شکل روستا بیرون آمد و به شهرکی تبدیل شد که دارای چهار امامزاده و چند بقعه متبرکه بود . به عنوان اولین امامزاده های تهران باید از امامزاده زید ، یحیی ، اسماعیل و سید نصیر الدین نام برد.

خانه تاریخی خانم مهین بهره مند

خانه تاریخی خانم مهین بهره مند ( معروف به خانه بانو خدیور محسنی ) واقع در منطقه 12 شهر تهران در میان انبوه ساخت و سازهای بافت منطقه ، طوری قرار دارد که بدنه شرقی آن با ارتفاع تقریبی 4 متر ، فاصله تقریبی 19 متر از بدنه غربی کوچه جاویدی را تشکیل می دهد .

خانه تاریخی خانم مهین بهره مند ( معروف به خانه بانو خدیور محسنی ) که طبق اسناد موجود متعلق به بانو نیرالملوک خدیور محسنی از اولاد مرحوم آل آقا منصوب به دربار قاجار می باشد . خدیور محسنی خواهر زن آیت ا… شیخ عیسی لواسانی بوده و پسر خانم خدیور محسنی پروفسور رضا محسنی جراح مغز و اعصاب در آمریکا می باشد .

مالک کنونی این خانه امروزه خانم مهین بهره مند می باشد که ایشان این ملک را در سال 1366 در حالی که در حال تخریب بوده خریداری و تاکنون حفظ و هم اکنون اقدام به مرمت این بنای ارزشمند نموده اند .

وجه تسمیه این خانه با توجه به مالک اولیه و کنونی آن – خانه تاریخی خانم مهین بهره مند ( معروف به خانه بانو خدیور محسنی ) می باشد .

• ویژگی های خاص  بنا

از جمله ویژگی های خاص این بنا می توان به موارد زیر اشاره نمود :

• قرینه بودن در نما و فضای داخل
• داشتن پوشش خرپای چوبی
• داشتن تزیینات زیبایی نظیر گچبری و آیینه کاری در فضای داخل که امروزه بخش اعظم این تزیینات سالم باقی مانده است .

• وضعیت ایستایی  بنا

با توجه به انجام اقدامات مرمتی اخیر این بنا امروزه از وضعیت ایستایی نسبتا مطلوبی برخوردار بوده ، قابل توجه است که قسمتهایی از تزیینات گچی زیر سقف این بنا نیز در حال ریزش بوده که خوشبختانه در طی اقدامات مرمتی اخیر تزیینات این قسمتها با نصب داربست مهار گردیده است .

• دخل و تصرفات انجام شده در بنا

دخل و تصرفات انجام شده در این بنا از زمان ساخت تا به امروز شامل موارد زیر می باشد :

• برداشتن ارسی جانب جنوبی عمارت و احداث دیواره ای با مصالح آجری و اندود گچ در این قسمت
• بازسازی فضاهای واقع در جانب شرق و غرب حیاط مرکزی در یک طبقه و به شیوه ای نو
• الحاق فضایی یک طبقه به اضافه زیر زمین در جانب جنوبی حیاط مرکزی
• تخریب بنای تاریخی متصل به جانب جنوبی این خانه در طی چند سال اخیر و احداث ساختمانی با ارتفاع تقریبی 10 متر در این قسمت با اندود سیمانی

فهرست مطالب

فصل اول : شناخت

• شناخت شهرتهران
• وجه تسمیه تهران
• پیشینه تاریخی تهران
• جغرافیای طبیعی تهران
• آب و هوای تهران
• کلیات معماری خانه های قاجار
• ویژگی های معماری قاجار
• تزیینات دوره قاجار
• بناهای مسکونی دوره قاجار
• نمونه هایی از خانه های قاجار
• خانه امیر بهادر
• خانه امام جمعه
• خانه سرهنگ ایرج
• نتیجه گیری بخش شناخت معماری
• موقعیت شهرهای مختلف استان تهران

 

موقعیت جغرافیایی خانه بهره مند

• پیشینه تاریخی بنا
• ویژگی های خاص بنا
• وضعیت ایستایی بنا
• دخل و تصرفات انجام شده در بنا
• تعمیرات انجام شده در بنا
• موقعیت محلی بنا
• عملکردهای اطراف سایت بنا
• عملکرد بنا
• مشخصات بنا
• عناصر کالبدی
• ورودی
• سر در
• درب ورودی
• حیاط
• تالار
• اتاق طنبی
• سه دری
• اتاق گوشواره
• بام
• زیرزمین
• آب انبار
• معرفی فضاهای بنا – پلان همکف
• معرفی فضاهای بنا – پلان زیرزمین
• معرفی فضاهای بنا – پلان طبقه اول
• پرسپکتیو ایزومتریک از بنا
• نما – برش A-A
• نما – برش B-B
• شناخت تزیینات
• تزیینات گچ بری
• تزیینات آینه کاری
• تزیینات آجر کاری
• فخر مدین
• کاشیکاری
• نتیجه گیری

 

فصل دوم : شناخت فنی

• سازه بنا
• جزئیات سقف
• جزئیات ناودان
• جزئیات دیوار  زیرزمین
• برش آب انبار

 

فصل سوم : آسیب شناسی

• آسیب شناسی در ابنیه سنتی
• نمودار عوامل مخل خارجی
• نمودار عوامل مخل داخلی
• رطوبت
• رطوبت صعودی
• رطوبت نزولی
• تغییر شکل و ترک ها
• خوردگی ، فاسد شدن
• اغتشاش بصری
• تغییر فرم عناصر سازه ای
• عوامل مخل  اجتماعی
• نقشه آسیب نگاری در پلان زیر زمین
• نقشه آسیب نگاری در پلان همکف
• نقشه آسیب نگاری در پلان اول
• نقشه آسیب نگاری در مقطع
• نقشه آسیب نگاری در نما

 

فصل چهارم : مرمت و احیا

• مرمت کف
• مرمت دیوار
• مرمت سقف
• مرمت نورگیر
• مرمت شومینه
• مرمت تزیینات
• مرمت پای دیوار

 

فصل پنجم : نقد مرمت

• نقد و پیشنهادات

 

منابع

به همراه تمام مستندات و پلان های تخصصی و توضیحات تکمیلی که در 104 اسلاید پاورپوینت به بحث و بررسی دقیق آن پرداخت شده است!

برای آشنایی بیشتر با پروژه میتوانید روی نمونه اسلاید های زیر مراجعه فرمایید:)